De bibliotheek heeft de goede gewoonte boeken in de kijker te plaatsen: we willen niet dat pronkstukken & prachtexemplaren in de anonimiteit van de collectie verdwijnen, en daarom valt elke maand een boek de eer te beurt het “Boek van de maand” te zijn. In juni gaat die titel naar een werk dat even mooi als omvangrijk is, dat de nodige persbelangstelling kreeg en dat in de boekhandel ondanks het forse aankoopbedrag vlot over de toonbank gaat: de Atlas Ferraris.
Het is een uitzonderlijk werk, omdat het om een met de hand getekende en gekleurde bundeling van 275 bladen gaat waarop zowat het hele huidige Belgische grondgebied is afgebeeld. Elk kasteel, elke boerderij, elke molen en elke kerk, maar ook elke bomenrij of haag, elke poel of gracht, zelfs elke galg is gemarkeerd. De parochies -die later de gemeenten zouden worden - staan erop, en de namen van gehuchten. De atlas is een beeltenis van voor ons vertrouwd grondgebied maar dan zoals het was net voor de industriële revolutie, ten tijde van de Oostenrijkse overheersing.
De aandacht voor details, vooral op het platteland, heeft een reden.
De kaart is namelijk gemaakt voor militairen die met een leger van soldaten en paarden door het landschap trokken om versterkte steden te belegeren. Zij moesten niet alleen het terrein kennen, maar ook de plaatsen vinden waar ze konden bivakkeren en zich bevoorraden. Graaf Jozef de Ferraris (1726-1814), de leider van het cartografieproject, was zelf een militair.
Hij moest zo goed als van nul beginnen. Daarvoor zette hij vrij grote groepen artilleristen in, die op het terrein metingen deden en kladtekeningen maakten. Hun materiaal werd samengebracht en verfijnd en in Mechelen gekopieerd in uiteindelijk drie exemplaren waarvan er een bestemd was voor de gouverneur van de Oostenrijkse Nederlanden, een ander voor de keizer in Wenen. Het opmeten begon in 1771 en duurde vier tot vijf jaar. Ferraris leverde voor zijn tijd een unieke prestatie met een nauwkeurig resultaat. Zelfs vandaag zou het nog moeilijk zijn om op die manier en in dezelfde korte tijd vergelijkbare kaarten te maken.
Voor een voorproefje kan je terecht op de site van het Nationaal Geografisch Instituut: je kan daar de atlas digitaal bekijken. En voor de liefhebbers: een filmpje.